Stanowisko Łazy

Ścieżka edukacyjna historyczno-przyrodnicza „Dymarki na stoku Łysej Góry”
Stanowisko Łazy

Łazy są obecnie częścią miasta Nowa Słupia. Ich nazwa oznacza, że powstały jako miejsce po wypalonym lub wykarczowanym lesie i przeznaczone zostały pod uprawę lub na pastwisko. Teren ten bardzo mocno wcina się klinem w drzewostan południowo-wschodniej części Łysej Góry (dokładniej – jej odnogi zwanej Chełmcem), co stało się zapewne za przyczyną klasztoru świętokrzyskiego, który w nieznanym czasie doprowadził do powstania osady na terytorium posiadanym od czasów fundacji w XII w.

Dzieje tego miejsca są jednak znacznie bardziej odległe i sięgają czasów starożytnych. Odkryto bowiem 24 stanowiska żużla z okresu wpływów rzymskich, związane z produkcją żelaza, w tym jedno wielkie piecowisko dymarskie.

W trakcie prac archeologicznych natrafiono też na ceramikę siwą i wczesnośredniowieczną chatę o wymiarach 3,5 na 2,5 m, wraz z paleniskiem. Druga, datowana jako o kilkadziesiąt lat młodsza chata, z paleniskiem i pięcioma jamami zasobowymi, świadczy o charakterze rolniczo-hodowlanym osady. Mieszkańcy uprawiali wówczas jęczmień i żyto, zajmowali się tkactwem, korzystali z kościanych szydeł i drewna bukowego w dużej ilości.

Z 1695 r. pochodzi informacja o „polach pod Skałką i Łazach zwanych”, należących do mieszczan z Nowej Słupi. Łącznie 1839 zagonów posiadali wówczas: Wojciech Brudek, Stanisław Bukowski, Benedykt Chamera, Dziurzyński, Grzegorz Flak, Sebastian Flak, Szymon Flak, Wawrzyniec Kalwat, Grzegorz Kozieł, Szymon Kwiatkowski, Tomasz Liberadzki, Grzegorz Ogon, Wojciech Ogon, Wojciech Olaszkowski, Piotrowski, Krzysztof Płaski, Walenty Płaski, Stanisław Sadelewski, Krzysztof Samsąt, Staniek oraz Tomasz i Krzysztof Wróblowie.

W 1884 r. w odniesieniu do tego miejsca użyto określenia osada leśna.

Przepływający przez Łazy potok Słona Woda ma swój początek na południowym stoku Łysej Góry. Tworzą go cieki wypływające z kilku stałych źródeł. W górnym biegu malowniczo rozbija się o kaskady i meandruje w licznych zakolach. W przypadku małych opadów często jednak wysycha. Inaczej jest w Łazach, gdzie wprawdzie także odnotowuje się różne natężenie  niesionej wody, ale jej stała siła erozyjna doprowadziła do powstania jaru.

Przy głównym skrzyżowaniu dróg znajduje się krucyfiks, wykonany z jasnego piaskowca i obecnie częściowo zniszczony, który wystawiono w 1835 r.. Ze słabo czytelnego napisu wynika, że fundatorami byli Wincenty i Tekla z Lesiakiewiczów Sucheccy. Wzięli ślub w Nowej Słupi w 1827 r., gdy urodzony w Waśniowie kawaler miał 21 lat, a urodzona w Nowej Słupia panna – 22 lata. Mieli synów Michała i Józefa, z których ten drugi, w 1858 r., ożenił się z Katarzyną Pawlikiewicz. Wincenty zmarł w 1868 r., zaś Tekla w 1881 r.

 

Tablica8 

A TO CIEKAWE!

  • Nad Słoną Wodą, w południowo-wschodniej części Łazów, na głębokości ok. 40 cm, odkryto zorganizowane piecowisko dymarskie ze śladami 95 dymarek. Dzieliło się na cztery części i było przecięte ścieżką o szerokości ok. 50 cm. Oznacza to, że działalność produkcyjną prowadzono w tym miejscu przez kilka sezonów. Przy piecowisku znajdowały się typowe jamy z pozostałościami drobnego żużla, fragmentami szybów dymarek, węglem drzewnym i tzw. grąpiami, czyli niewielkimi okruchami żelaza, które w procesie produkcji odpadły wraz z żużlem i nie zostały poddane przekuwaniu. Ciekawym znaleziskiem była cegła szybowa, o wymiarach 18 na 23 cm, z częściowo zachowanym otworem dmuchowym, który jednak nie może udzielić odpowiedzi na wciąż nurtujące uczonych pytanie, czy dymarki pracowały w oparciu o dmuch naturalny, czy też sztuczny..
  • Zagon to zarówno staropolska miara długości, jak i powierzchni upraw rolnych. W różnych okresach i w różnych okolicach mogła oznaczać inną wielkość. W XVII w. szerokość zagonu wynosiła najczęściej sześć skib, ale czasami tylko cztery skiby. Skiba to wąski pas roli podcięty w czasie orki lemieszem pługa, odwrócony i położony na bok. Jeśliby przyjąć sześć skib, to szerokość zagonu wynosi ok. połowy pręta, czyli ok. 2,2 m. Aby wyliczyć powierzchnię zagonu, potrzebna jest jeszcze jego długość. Z nią sytuacja wygląda gorzej. Naturalna długość zagonu wynosi jedną staje, czyli 225 łokci, co oznacza ok. 134 m. W takim przypadku powierzchnia zagonu wynosiła ok. 300 m kw. Wspomniana w dokumencie z 1695 r. wielkość 1839 zagonów dawałby zatem powierzchnię ponad 55 ha. W praktyce mogło być to znacznie więcej, gdyż najczęściej zwracano uwagę tylko na szerokość zagonu, a jego długość wynikała z długości całego pola, traktowanego jako zwarta jednostka uprawy. Długość pola zaś wynosiła zwykle nie jedną, a kilka bądź kilkadziesiąt staj.
  • Mimo powszechnej dostępności kamienia w całej najbliższej okolicy, krucyfiksu nie wykonano z miejscowego surowca, lecz z piaskowca łatwiejszego w obróbce. Tutejsza skała, a więc piaskowiec kwarcytowy, jest zbyt zwięzła i twarda. Powstała w środkowym i późnym kambrze (od ok. 505 do ok. 485 mln lat temu) w wyniku cementacji piasków spoiwem krzemionkowym, a następnie ich rekrystalizacji, co doprowadziło do połączenia się ziaren i spoiwa w jednolitą skałę.
czytano: 4547 razy
DO GÓRY

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.

Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

 

Zapoznaj się z POLITYKĄ PRYWATNOŚCI I PLIKÓW COOKIES.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Twoja przeglądarka blokuje powiadomienia. Kliknij Bezpieczna (Secure) i kliknij Zezwalaj
Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!