Stanowisko Wąwóz „Wąkop”

Ścieżka edukacyjna historyczno-przyrodnicza „Dymarki na stoku Łysej Góry”
Stanowisko Wąwóz „Wąkop”

Zachowane w tradycyjnym przekazie ustnym mieszkańców Nowej Słupi wyrażenie wąkop odnosi się do takich form terenu, jak wąwóz, parów, czy jar. Może też oznaczać usypany z ziemi wał, zastępujący płot. W tym przypadku znaczenie słowa wąkop jednoznacznie potwierdza ukształtowanie najbliższej okolicy, w której zwraca uwagę wyraźne zagłębienie terenowe, przedzielające dwa w miarę równe wypłaszczenia stoku Łysej Góry. To wąwóz, który powstał w skale lessowej. Możliwe, że jego geneza wiąże się z jakąś dawną drogą, łączącą Nową Słupię z Łazami. Z czasem wytworzone przez wozy koleiny stawały się coraz głębsze, a proces erozji średnio zwięzłego lessu przyspieszała działalność wody. W końcu, po ulewnych opadach deszczu, zaczęły tworzyć się małe dolinki, które przekształciły się w wąwóz, ale na tyle wąski, że uniemożliwiający korzystanie z drogi.

Pozostał jednak ciekawy obiekt geomorfologiczny, łączący się z interesującymi składnikami przyrody żywej. Strome zbocza wąwozu w niektórych miejscach pozwalają na obserwację systemu korzeniowego rosnących tu drzew i krzewów. Wśród drzew przeważają dorodne wierzby i klony, a wśród krzewów – dziki bez czarny, tarnina i głóg. Są też stare, zdziczałe jabłonie, grusze i czereśnie. W warstwie runa warto zwrócić uwagę na gatunki związane ze środowiskiem wilgotnym, do których należy np. rzeżucha łąkowa. Rośnie tu również, m. in., rzadki w Polsce i należący do roślin górskich bodziszek żałobny, omijany przez pasące się zwierzęta jaskier ostry i jaskier rozłogowy, przetacznik ożankowy, przytulia pospolita, trujący, ale stosowany niegdyś na brodawki glistnik jaskółcze ziele, pokrzywa zwyczajna, podbiał pospolity, popularny w medycynie roślinnej mniszek lekarski, rogownica polna, trujący wilczomlecz sosnka, stanowiący jedyne pożywienie gąsienic zawisaka wilczomleczowca.

Po przeciwnej stronie ścieżki rozciąga się łąka kośna, gdzie występują rośliny charakterystyczne dla tego zbiorowiska, m. in. liczne trawy i jaskry, kozibród łąkowy, którego kłącze lubią dziki, firletka poszarpana i mieszańce storczyków. Często wypasane są tu krowy.

Wąkop stanowi schronienie dla fauny bytującej na granicy lasu i terenów otwartych. Podchodzą tu sarna, dzik i lis. Żerują myszy i ryjówki, na które lubi polować żmija zygzakowata. Niestety, coraz rzadziej widać kuropatwę i zająca. Słychać kosa, skowronka, wróbla, ziębę i gołębia. Częsty jest ślimak winniczek. Majestatyczne loty wykonują liczne gatunki motyli, w tym pospolite bielinki i cytrynki, ale także np. rusałki: pawik, ceik i pokrzywnik.

U stóp zadrzewionego stoku Łysej Góry, objętego ochroną w formie Świętokrzyskiego Parku Narodowego, znajdują się zabudowania Centrum Kulturowo-Archeologicznego, z kilkunastoma obiektami, nawiązującymi do czasów, gdy przed dwoma tysiącami lat, między Nową Słupią a rzeką Kamienną, istniał największy w barbarzyńskiej Europie okręg produkcji żelaza, działający w oparciu o piec zwany dymarką. 

 

Tablica7_(1)

A TO CIEKAWE!

  • Wąwóz to głęboka, sucha, ale okresowo odwadniana dolina, charakteryzująca się małym spadkiem, urwistymi zboczami i wąskim, płaskim dnem. W przekroju przypomina literę V. W województwie świętokrzyskim wąwozy występują na 20 proc. powierzchni. Najsłynniejszym jest wąwóz królowej Jadwigi w Sandomierzu.
  • Z przekształcenia wąwozu powstaje parów, czyli sucha dolina o płaskim dnie, ze stromymi, lecz nie urwistymi zboczami, wypełniająca się wodą po intensywnych opadach deszczu. W przekroju przypomina literę U. Natomiast jar to także dolina o wąskim dnie i stromych - najczęściej skalistych - zboczach, ale powstająca w wyniku stałego działania erozyjnego wody.
  • Rzeżucha łąkowa, mająca charakterystyczny smak i kwitnąca wiosną biało lub jasnofioletowo, jest jedną z rzadkich roślin, które rozmnażają się wegetatywnie przez liście. Występuje na niej często podobna do śliny wydzielina larw owadów z rodziny pienikowatych, które wdmuchują powietrze we własne odchody z zawartością białka, aby w ten sposób chronić się przed drapieżnikami i suszą. Jest rośliną leczniczą, lecz współcześnie rzadziej wykorzystywaną: usuwa toksyny, obniża poziom cukru we krwi, wspomaga pracę trzustki, poprawia trawienie, zapobiega otyłości, działa moczopędnie, dezynfekuje jamę ustną i drogi moczowe, wybiela przebarwienia skórne.
  • Kwitnący od maja do sierpnia, lazurowy w kolorze przetacznik ożankowy ma kwiaty tak delikatne, że opadają przy najmniejszym dotknięciu. Dlatego też nazywany jest wiernością męską. W niektórych regionach nosi nazwę ptasie oczka.
  • Ślimak winniczek jest największym lądowym ślimakiem w Polsce. Średnica jego muszli ma przeciętnie 5 cm. Podlega ochronie częściowej, lecz przez 30 dni w roku może być zbierany w celach konsumpcyjnych. Nie tylko we Francji uznawany jest za przysmak. Na ziemiach polskich od średniowiecza  traktowany był jako potrawa postna. Zanim trafi na stół jest jednak głodzony przez kilka tygodni. Lepiej więc, jeśli pozostanie w naszym Wąkopie.

 

czytano: 4288 razy
DO GÓRY

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.

Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

 

Zapoznaj się z POLITYKĄ PRYWATNOŚCI I PLIKÓW COOKIES.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Twoja przeglądarka blokuje powiadomienia. Kliknij Bezpieczna (Secure) i kliknij Zezwalaj
Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!